Nicolás Maduro został uwięziony przez USA

Dla Wenezueli to moment, w którym historia przestaje być opowieścią o upadku, a zaczyna być pytaniem o przyszłość. Ten kraj był niegdyś jednym z najbogatszych na świecie. Nie tylko w Ameryce Łacińskiej – na świecie. Europejczycy przyjeżdżali do Caracas za pracą, stabilizacją i szansą na lepsze życie. Istniała prawdziwa klasa średnia, instytucje funkcjonowały, a państwo miało ambicje bycia częścią Zachodu.

Ostrzeżenie Baruja Benacerrafa

Jeden z najwybitniejszych Wenezuelczyków, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny Baruj Benacerraf, ostrzegał, że bogactwo naturalne nie zastępuje instytucji. Stwierdził wprost, że ropa bez rządów prawa działa jak narkotyk – daje euforię, a następnie prowadzi do uzależnienia i niszczy zdolność do racjonalnego myślenia. Historia Wenezueli brutalnie to potwierdziła.

Iluzja i upadek

Najpierw pojawiła się iluzja, że pieniądze z ropy rozwiążą wszystko. Potem nastąpiła nacjonalizacja, centralizacja i polityka redystrybucji. Kiedy elity straciły wiarygodność, społeczeństwo zwróciło się ku populistom obiecującym godność, zemstę i szybkie odpowiedzi na złożone problemy. María Corina Machado, liderka demokratycznej opozycji i nominowana do Pokojowej Nagrody Nobla, ujęła to jasno:

„To nie jest zwykła dyktatura. To złożona struktura przestępcza, która przekształciła Wenezuelę w państwo bezkarności”. Dodała również:

„Temu reżimowi pozostał jedynie terror – utrzymywany przez strach, więźniów politycznych i brak odpowiedzialności”.

Mechanizmy populizmu

Populizm zawsze zaczyna się od emocji. Kończy się demontażem instytucji.

• Kontrola cen zniszczyła produkcję.

• Kontrola walutowa stworzyła czarny rynek.

• Kompetencje zostały zastąpione lojalnością.

Kiedy ceny ropy spadły, nie było planu B – pozostało jedynie drukowanie pieniędzy, strach i emigracja milionów ludzi.

Lekcja dla świata (i dla Polski)

To nie jest lekcja tylko dla Wenezueli. To lekcja także dla nas. Próby demontażu instytucji w Polsce zdarzały się nie raz i – co ważniejsze – wciąż są testowane. Zawsze pojawiają się pod tymi samymi hasłami: „lud tego chce”, „musimy przyspieszyć” lub „instytucje przeszkadzają”. Historia pokazuje, że to początek bardzo niebezpiecznej drogi. Populizm niszczy kraje nie dlatego, że jest głośny, ale dlatego, że nie uznaje granic władzy. Traktuje sądy, media, rynek i prawo jak wrogów. A władza bez hamulców zawsze kończy się tak samo – niezależnie od geografii.

Droga przed nami

Dziś Wenezuela staje przed rzadką okazją. Powrót do normalności nie oznacza cudu. Oznacza żmudną odbudowę instytucji, zaufania i odpowiedzialności. To proces na lata, być może na pokolenie. Bogactwo nie chroni przed upadkiem. Ochronę mogą zapewnić jedynie dobre instytucje, odpowiedzialne przywództwo i odwaga, by mówić prawdę, zanim będzie za późno.